24 Eylül 2017 Pazar

Su Ürünleri Yetiştiriciliği

19472 defa okundu

Türkiye Su Ürünleri Yetiştiriciliği ve Yem Sektörüne Genel Bakış-II


Doç. Dr. Orhan DEMİR 

Özet

Türkiye’de su ürünleri yetiştiriciliği ile balık yemi üretimine ilişkin veriler resmi istatistiklere ilk kayıt olarak yakın bir zamanda geçmiştir. Ülkemiz yem sanayinde, “balık yemi” adı altında ilk olarak 1999 yılında 38415 tonluk üretimle istatistiklere girmiş ve 2009 yılında 171514 tona ulaşmıştır. Su ürünleri yetiştiriciliğine ilişkin verilerde ilk olarak 1986 yılında 3075 tonluk üretim miktarıyla kayıtlara girmiştir. 2009 yılın da 158729 tona bir başka ifadeyle toplam su ürünleri üretiminde % 25’lik üretim payına ulaşmıştır. Türkiye’de 1999-2009 yıllarında, su ürünleri yetiştiriciliği ile balık yemi üretimi arasında pozitif bir korelasyon (r = % 89,2) olduğu, aynı süreçte balık yetiştiriciliğinin balık yemi üretimine göre regresyonun ise 0,59 olduğu ayrıca 2007–2009 yıllarında ise bu üretimler yaklaşık olarak baş-başa gitmeye başlamış.

 

GİRİŞ

Su ürünleri yetiştiriciliği; sucul organizmaların biyolojik gelişim evrelerine göre optimum çevresel koşulların kontrollü olarak sunulması, su kaynaklarının ekolojik yapılarını ve dengelerini bozmadan yok etmenden doğal çevrenin ve stokların korunması, doğal stoklardaki av baskısının azaltılması, yetiştiricilikte ekonomik prensipler dikkate alan çok sayıda bilim dalları ve çeşitli sektörlerle ilişkisi olan önemli bir üretim ve bilim alanıdır.        

Bu üretim alanında son 50 yıl içindeki bilimsel-teknolojik gelişmeler ve uygulamalardaki yenilikler sektörünün gelişimine önemli katkılar yapmıştır (Bostock, 2011).

 

Dünya’da Su Ürünleri Yetiştiriciliği

Birleşmiş Milletlere göre yılda ortalama 78 milyon hızla büyüyen dünya nüfusunun 2030 yılına kadar 8 milyar ulaşacağı ve gelecek 20 yılda ise hayvansal ürün talebinin iki kat artacağını (Anonim, 2008), insanların hayvansal protein gereksinimlerinin yaklaşık %20’sini balıklardan karşıladıkları belirtilmiştir (Lisa ve ark. 2007). Dünyada toplam su ürünleri üretiminin %81’i insanlar tarafından besin olarak tüketildiği (Fao, 2010), ayrıca 100kg karma yem ile salmon balıkları 65kg, tavuklar 20kg, domuzlar ise 13kg yenilebilir et verdiği yani birim yemle daha fazla ürün verdikleri belirtilmiştir(Sabaut, 2007). Bu gibi durumlar sektörün önemini daha da arttırmıştır. Dünyadaki su ürünleri yetiştiriciliği 1970-2008 döneminde yıllık ortalama büyüme hızının %8.3 olmasına karşın, bu süreçte dünya nüfusun yıllık artış hızının ise % 1.6 olduğu belirtilmiştir. Sektördeki bu gelişmenin sonucu olarak, dünyada yetiştiricilik yoluyla kişi başı balık tüketim miktarı 1970 yılında 0.7kg’dan, 2008 yılında on kat artarak 7.8kg’a ulaşmış, genel olarak ise yıllık kişi başı balık tüketiminin 2009 yılına göre 17.2kg olduğu belirtilmiştir (Fao, 2010).

 Dünyada su ürünleri üretimi (balık, kabuklu ve yumuşakçaların) 2009 yılında toplam 145.1 milyon ton olduğu ve bu üretimin 55.1 milyon tonunun ( %37.9 ) yetiştiricilik yolu ile elde edilmesine karşın, 1980 yılında su ürünleri yetiştiriciliğinin ise 4.7 milyon ton civarında olduğu bildirilmiştir (Fao, 2010). Dünya su ürünleri yetiştiriciliği 2008 yılında ise 52.5 milyon ton olduğu ve bunun 32,7 milyon tonunu (% 62’sini) Çin, 3.5 milyon tonunu Hindistan, 2.5 milyon tonunu Vietnam,  1.7 milyon tonunu Endonezya, 1.4 milyon tonunu Taylan ve 1.0 milyon tonu da Bangladeş tarafından üretilmektedir (Çizelge 1).

Çizelge 1. Dünya ve bazı ülkelerin toplam 2008-2009 yılı su ürünleri üretimi ve yetiştiricilik miktarı(ton), (Anonim, 2009, Fao. 2008).

 

 

Ülkeler

Avcılık

Yetiştiricilik

%

Toplam Üretim

Çin

Hindistan

İspanya

Japonya

Norveç

Fransa

Dünya

14 791 163

4 104 877

917 188

4 248 697

2 430 842

457 127

89 740 919

32 735 944

3 478 690

249 062

732 374

843 730

237 833

52 446 205

64

84

21

14.6

34.6

51.8

36

47 507 761

7 583 567

1 166 250

4 981 071

3 274 572

694 960

142 219 544

TÜRKİYE  2008

              2009

494 124

464 462

152 260

158 729

23.4

25.4

648 384

623 191

 

 

Dünyada su ürünleri yetiştiriciliğinde tür bazında  % 39’nu sazan oluşturmakta ve bunu kabuklular, eklem bacaklılar ile somon balığı izlemektedir (Fao, 2008).

 

Türkiye Su Ürünleri Yetiştiriciliği ve Balık Yem Üretimindeki Gelişmeler

Türkiye su ürünleri yetiştiriciliğinin son 25 yıllık yakın geçmişine bakıldığında; 1985 yılından önce su ürünleri yetiştiriciliğine dair istatistiklere girmiş bir veri bulunmamakla birlikte su ürünleri yetiştiriciliği çalışmaları 1960’lı yılların sonlarına doğru sazan ve gökkuşağı alabalığı, 1980 yılların ilk yarısından itibaren çipura, levrek yetiştiriciliği çalışmalarının başladığı (Demir, 2008) ve ülkemiz içsularında alabalık, sazan, yılan balığı; denizde ise çipura, levrek başta olmak üzere orkinoz, kalkan balığı, lahoz, karagöz, sinagrit, karagöz, fangiri, sivriburun gibi alternatif türlerin yetiştiricilik çalışmalarının yapıldığı da bildirilmiştir(Özden ve ark. 2005).

Türkiye milli ekonomisinde(GSYİH) tarımsal üretim payı 2000 yılında %10.1 iken 2009’da %8.3’e gerilemiş ve ülkedeki toplam çalışan kesiminin % 24’üne istihdamını sağlamaktadır. Toplam tarım üretimindeki balıkçılık ve ormancılığın payı %7’dir (Anonim, 2010a).

Dünyada ve ülkemizde su ürünleri yetiştiriciliği diğer tarımsal faaliyetlere göre olumlu yönde gelişmeler kaydetmiştir. Dünyada su ürünleri yetiştiriciliğinin gelişimine paralel olarak, Türkiye’ de sektörün büyüme hızı 2005-2009 yıllarında ortalama %21.4 civarında gerçekleşmiştir. Türkiye su ürünleri yetiştiriciliği 2009 yılında toplam su ürünleri üretimin  %25’ne ulaşmıştır. 2003 yılına kadarki süreçte toplam üretimde içsu balıkları (başta alabalık olmak üzere) yetiştiriciliğinin önemli payı olmasına karşın, 2004-2009 yılları içerisinde ise ağırlığı deniz balıkları (başta çipura ve levrek türleri) yetiştiriciliği oluşturmaktadır. Türkiye’de kişi başı balık tüketimi yıllara göre 6.6 ile 8.5 kg arasında değişmektedir (Çizelge 2)(Anonim, 2009). Ülkemizin 2009 yılı verilerine göre su ürünleri üretim miktarı 623 191 ton olup, 158 729 tonunu yetiştiricilik oluşturmaktadır (Çizelge 1-3).

Su ürünleri yetiştiriciliğinin sürdürülebilir bir büyümeyi gerçekleştirebilmesi; kaliteli yem üretiminin sürekliliğine (yem hammaddesinin orijinine, besin maddesi içeriğine, besinlerin sindirilebilirliğine, hammaddenin işlenebilirliğine, kaynağın teminine-sürekliliğine, fiyatına, yem formülasyonuna ve yapım tekniklerine vb.) bağlıdır. Ayrıca balığın biyolojik-fizyolojik özellikleri ile istemlerinin dikkate alınması yanı sıra çevre dostu yetiştiricilik için insan sağlığını riske sokmayan, kaliteli ve uygun fiyata tüketilebilir sağlıklı ürünlerin üretilmesi ilkesinede de özen gösterilmelidir(Delbert ve ark. 2007).

Çizelge 2. Türkiye'de 1986 ile 2009 döneminde bazı yıllara ait su ürünleri yetiştiricilik üretimi, kişi başı su ürünleri tüketim

 

 

Yıllar

    İçsu 

   Deniz

Toplam Yetiştiricilik Üretimi (ton)

Kişi Başı Tüketim (kg/yıl)

Üretim (ton)

Oran (%)

Üretim (ton)

Oran (%)

1986

3040

98,9

35

1,1

3 075

 

1990

4237

73,3

1545

26,7

5 782

 

1995

13113

60,7

8494

39,3

21 607

 

1999

37770

60

25230

40

63000

7.59

2000

43385

54,9

35646

45,1

79 031

7.98

2001

37514

55.8

29730

44.2

67244

7.54

2002

34297

56.0

26868

44.0

61165

6.69

2003

40217

50.3

39726

49.7

79943

6.64

2004

44115

46,9

49895

53,1

94 010

7.81

2005

48604

41

69673

59

118277

7.22

2006

56714

43.97

72229

56.03

128 943

8.19

2007

59033

42.20

80840

57.2

139 873

8.56

2008

66557

43.73

85629

56.27

152 186

7.81

2009

76248

 

 

35.YIL ETKİNLİKLERİ

FAKÜLTE DERGİSİ

 

Dergimiz;

"TR Dizin", "Clarivate Analytics-Zoological Record","SciLit" ve "Google Scholar"

tarafından taranmaktadır.

İLETİŞİM

 

Telefon: 246 211 86 61
Fax: 246 211 86 97
E-posta: esuf@sdu.edu.tr
Sdü Esüf
http://twitter.com/SDU_ESUF?s=07
Posta adresi: S.D.Ü. Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi Ziraat Fakültesi Binası Kat:1 Doğu Yerleşkesi ISPARTA

 

TAMAMLANAN ETKİNLİKLER